Çorum, Karadeniz ile İç Anadolu'nun geçiş kuşağında yer alan ve Anadolu'nun kadim geçmişini toprağın altında saklayan bir şehirdir. Şehrin Boğazkale ilçesindeki Hattuşa Antik Kenti, Hitit İmparatorluğu'nun yaklaşık 450 yıl boyunca yönetildiği başkenttir ve 1986 yılında UNESCO Dünya Miras Listesi'ne alınmıştır. Kilometrelerce uzanan sur duvarları, anıtsal kapıları, yer altı tünelleri ve yakınındaki Yazılıkaya Açık Hava Tapınağı ile Hattuşa, arkeoloji tutkunları için Anadolu'nun öne çıkan rotalarından biridir. Bu rehberde Çorum Hattuşa (Boğazkale) Hitit başkentini anıtsal kapılarından çivi yazılı tabletlerine, ulaşımından yöresel lezzetlerine kadar ayrıntısıyla ele alıyoruz.
Travel Tour Shop olarak çalıştığımız rehber ve acente tedarikçilerinin yaklaşık %83'ünü değerlendirme dışı bırakıp yalnızca yerel deneyimi ve geçmiş misafir değerlendirmeleriyle öne çıkanları listeliyoruz. Aşağıdaki rehber de bu kalite anlayışının bir parçası: Hattuşa'yı ilk kez ziyaret edeceklerin antik kentteki duraklardan pratik gezi ipuçlarına kadar bilmesi gerekenleri bir araya getirdik.
Hızlı Bilgiler
| Konu | Bilgi |
|---|---|
| Konum | Çorum, Boğazkale ilçesi (İç Anadolu ile Karadeniz geçiş kuşağı) |
| Öne çıkan özellik | Hitit İmparatorluğu'nun başkenti, UNESCO Dünya Miras Listesi |
| Başlıca duraklar | Aslanlı Kapı, Kral Kapısı, Yerkapı tüneli, Büyük Tapınak, Yazılıkaya |
| Gezi süresi | Yarım gün; Boğazköy Müzesi ve Alacahöyük ile birlikte tam gün |
| Giriş | Ören yeri girişleri ücretli; Müze Kart geçerli |
| Ulaşım | Çorum merkeze yaklaşık 82 km, Ankara'ya yaklaşık 200 km |
| En uygun dönem | İlkbahar (nisan-haziran) ve sonbahar (eylül-ekim) |
Hattuşa Nerede? Boğazkale'nin Tarihi Konumu
Hattuşa, Çorum il merkezinin yaklaşık 82 kilometre güneybatısında, Boğazkale ilçesi sınırlarında yer alır. İlçenin eski adı Boğazköy olduğu için antik kent literatürde hem Hattuşa hem de Boğazköy adıyla anılır. Ankara'ya uzaklığı yaklaşık 200 kilometre olduğundan, başkentten günübirlik bir arkeoloji rotası planlamak için elverişli bir konumdadır.
Bölgenin yerleşim geçmişi yalnızca bir uygarlığa dayanmaz. Kaynaklara göre ilk yerleşim Kalkolitik çağda başlamış; ilk Tunç Çağı'nda Hattiler'in, ardından Asur ticaret kolonilerinin yaşadığı bu alan, Hititler döneminde başkente dönüşmüştür. Yani ayak bastığınız topraklar, üst üste binmiş birkaç bin yıllık katmanı aynı arazide barındırır. Sarp kayalıklarla çevrili engebeli coğrafya, kentin hem savunmasını güçlendirmiş hem de bugün ziyaretçilere geniş bir panorama sunmuştur.
Bin Tanrılı Halkın Başkenti: Hattuşa'nın Tarihi
M.Ö. 17. ve 13. yüzyıllar arasında Tunç Çağı dünyasının güçlü siyasi yapılarından biri olan Hititler, dinsel hoşgörüleri nedeniyle "Bin Tanrılı Halk" olarak anılırdı. Fethettikleri toprakların tanrılarını kendi panteonlarına katma geleneği, bu tanımın arkasındaki temel nedendir. Başkent Hattuşa, düşman saldırılarına karşı sarp kayalıkların arasına, planlı bir askeri mimariyle kurulmuş geniş bir metropoldü.
Kentin arşivlerinde bulunan binlerce çivi yazılı tablet, Hitit devlet yönetiminin, hukukunun ve diplomasisinin ayrıntılı kaydını günümüze taşır. Bu tabletler arasında, tarihin bilinen ilk yazılı barış antlaşmalarından kabul edilen Kadeş Antlaşması'nın metni de yer alır. Boğazköy tabletleri, taşıdıkları belge değeri nedeniyle UNESCO Dünya Belleği kapsamında da koruma altına alınmıştır. Kenti gezerken gördüğünüz taş yapıların ardında, yazının ve devlet geleneğinin bu kadar erken bir çağda gelişmiş olması Hattuşa'yı özel kılan yönlerden biridir. Anadolu'nun bu köklü geçmişini yerinde deneyimlemek isteyenler, benzer arkeolojik rotaları Türkiye kültür turları kapsamında değerlendirebilir.
Hattuşa Antik Kenti'nde Gezilecek Yerler
Hattuşa'yı gezerken kenti çevreleyen taş surlar boyunca ilerler ve Hitit taş işçiliğinin öne çıkan örnekleri olan anıtsal kapıları görürsünüz. Ören yeri geniş ve engebeli bir araziye yayıldığı için gezinin belirli bir rota mantığıyla ilerlemesi konforu artırır. Aşağıdaki duraklar, kentin belkemiğini oluşturan yapılardır.
Aslanlı Kapı
Kentin güneybatısında yer alan Aslanlı Kapı, iki yanında yükselen büyük aslan heykelleriyle Hattuşa'nın simgesi haline gelmiş girişlerden biridir. Aslan figürlerinin, kenti kötülüklerden ve düşmanlardan koruma amacıyla yerleştirildiği düşünülür. Kapının önündeki geniş açıklık, fotoğraf için elverişli bir noktadır; sabahın erken saatlerinde ışık yumuşak olduğu için detayları daha net görebilirsiniz.
Kral Kapısı
Kral Kapısı, dış cephesindeki, elinde baltasıyla betimlenmiş Hitit savaş tanrısı kabartmasıyla tanınır. Bugün kapıda gördüğünüz kabartma bir kopyadır; orijinal eser Ankara'daki Anadolu Medeniyetleri Müzesi'nde korunmaktadır. Ziyaretçilerin çoğu, figürün ayrıntılı işçiliğini yakından incelemek için burada bir süre durur. Kapıyı gezerken sur hattının kentin yüksek kesimlerine doğru nasıl yükseldiğini de gözlemleyebilirsiniz.
Yerkapı ve Potern (Yer Altı Tüneli)
Kentin en dikkat çekici mühendislik yapılarından biri, sur duvarlarının altında uzanan Yerkapı Poterni'dir. Yaklaşık 71 metre uzunluğundaki bu taş örülü yer altı tüneli, antik dönemin askeri savunma ve gizli geçiş sistemlerine örnek gösterilir. Tünelin içinden yürümek, geziyi hareketlendiren deneyimlerdendir. Yerkapı'nın üzerindeki set, kentin en yüksek noktalarından biri olduğu için buradan geniş bir manzara açılır. Tünelin zemini yer yer engebeli olduğundan rahat bir ayakkabı işinizi kolaylaştırır.
Büyük Tapınak ve Yeşil Taş
Kentin aşağı kesiminde yer alan Büyük Tapınak, Hititlerin başlıca dinsel yapılarından biridir ve fırtına tanrısı ile güneş tanrıçasına adanmıştır. Tapınağın depo ve arşiv bölümlerinin kalıntıları, yapının aynı zamanda bir yönetim merkezi olarak işlediğini gösterir. Kalıntılar arasında, pürüzsüz yüzeyi ve rengiyle dikkat çeken, kökeni netleşmemiş Yeşil Taş bulunur. Taşın Mısır ya da Babil kaynaklı bir armağan olabileceği yönünde görüşler vardır. Ziyaretçiler arasında taşa dokunup dilek tutma geleneği yaygındır; bu, arkeolojik bir bilgi değil, yöreye özgü bir gezi alışkanlığıdır. Çorum çevresindeki tarih rotalarını bir program dahilinde birleştirmek isteyenler Çorum turları seçeneklerini inceleyebilir.
Yazılıkaya Açık Hava Tapınağı: Tanrıların Buluşma Yeri
Hattuşa merkezine yaklaşık 2 kilometre mesafedeki Yazılıkaya, Hititlerin başlıca açık hava dini alanıdır. Doğal kaya çatlaklarının arasına yerleşmiş olan tapınak, A ve B olmak üzere iki büyük odadan oluşur. Kaya duvarlarına oyulmuş kabartmalarıyla Yazılıkaya, Hitit dininin görsel bir kataloğu gibidir ve antik kent gezisinin ayrılmaz bir parçasıdır.
A ve B Odalarındaki Kabartmalar
A Odası'nda, kaya yüzeyine bir geçit töreni halinde sıralanmış altmıştan fazla tanrı ve tanrıça kabartması yer alır. Sahnenin merkezinde fırtına tanrısı Teşup ile güneş tanrıçası Hepat'ın buluşması betimlenir; iki tanrı grubunun karşılıklı ilerleyişi, Hitit dinsel kozmolojisini taş üzerinde anlatır. Daha dar olan B Odası'nda ise on iki tanrının yürüyüş tasviri ve dönemin kralına ait betimlemeler bulunur. Kabartmaları incelerken figürlerin başlıklarındaki ve giysilerindeki ayrıntılara dikkat etmek, sahnenin anlamını çözmeyi kolaylaştırır.
Yazılıkaya'ya Ulaşım ve İpuçları
Yazılıkaya, Hattuşa ören yeri gezi rotasının doğal bir devamıdır ve araçla kolayca ulaşılabilir. Kabartmalar açık havada ve kaya yüzeyinde olduğu için güneşin yan geldiği sabah ve ikindi saatleri, kabartmaların derinliğini daha belirgin gösterir. Alan gölgesiz olduğundan yaz aylarında şapka ve su bulundurmak konfor sağlar. Yazılıkaya'yı Hattuşa gezisinin sonuna bırakmak, kenti kronolojik ve mekansal olarak bütünlemek açısından pratik bir tercihtir.
Boğazköy Müzesi ve Yakın Çevredeki Alacahöyük
Ören yerini gezdikten sonra Boğazkale'deki Boğazköy Müzesi, gördüğünüz yapıların arkasındaki hikayeyi tamamlar. Müzede, Hattuşa kazılarından çıkarılan çivi yazılı tabletler, kap kacak, mühürler ve heykel parçaları sergilenir. Taş yapıları gezdikten sonra bu buluntuları görmek, kentin gündelik ve idari hayatını zihninizde canlandırmayı kolaylaştırır. Müze de Kültür ve Turizm Bakanlığı'na bağlı olduğu için Müze Kart geçerlidir.
Alacahöyük
Alacahöyük, Çorum'un Alaca ilçesinde yer alan ve Hatti ile Hitit dönemlerine ait bir başka önemli arkeolojik alandır. Anıtsal Sfenksli Kapısı ve kral mezarlarından çıkan güneş kursu buluntularıyla bilinir; bu güneş kursu motifleri Anadolu arkeolojisinin tanınmış simgelerinden biri haline gelmiştir. Hattuşa ile aynı gün içinde görülebilecek mesafede olduğu için, Hitit rotasını genişletmek isteyenler için uygun bir eklentidir. Bu tür çok duraklı arkeoloji programlarını kültür turları kategorisinde değerlendirebilirsiniz.
Çorum ve Hattuşa'ya Ulaşım
Hattuşa, Çorum il merkezine yaklaşık 82 kilometre, Ankara'ya ise yaklaşık 200 kilometre (2,5 saatlik sürüş) mesafededir. Şahsi araçla gelenler Samsun-Ankara yönündeki karayolunu takip ederek Sungurlu üzerinden Boğazkale ilçesi tabelalarını izleyebilir. Yol boyunca yönlendirme levhaları yeterli olduğu için ulaşım genelde sorunsuzdur.
Toplu taşımayla gelmek isteyenler için Çorum otogarından Boğazkale ilçesine minibüs seferleri bulunur; sefer saatlerini önceden teyit etmek, dönüş planını rahatlatır. Ören yeri geniş ve dağlık bir araziye, yaklaşık 2,5 kilometre çapında bir alana yayıldığı için tamamını yürüyerek gezmek yorucu olabilir. Bu nedenle belirlenen gezi rotası üzerinde araçla ilerlemeye ve otopark noktalarında durarak yapıları görmeye izin verilir. Bu düzen, özellikle sıcak günlerde ve kalabalık gruplarda geziyi konforlu kılar.
Hattuşa'yı Gezmek İçin En Uygun Sezon ve İpuçları
Hattuşa'yı gezmek için en uygun dönem, havanın ne çok sıcak ne de soğuk olduğu ilkbahar ve sonbahar aylarıdır. Nisan-haziran ve eylül-ekim aralığı, açık arazide uzun süre yürümek ve kabartmaları rahatça incelemek için elverişlidir. Yaz aylarında öğle sıcağı arazide bunaltıcı olabileceğinden geziyi sabahın erken saatlerine ya da ikindiden sonrasına planlamak daha iyi olur. İç Anadolu ikliminde kış ise soğuk ve zaman zaman karlıdır; bu dönemde ziyaret öncesi yol ve hava durumunu kontrol etmek yerinde olur.
Birkaç pratik ipucu geziyi kolaylaştırır: arazi taşlık ve eğimli olduğundan rahat ayakkabı tercih edin, yanınızda su ve güneşten korunmak için şapka bulundurun. Alanda yeme-içme seçenekleri sınırlı olabileceğinden küçük bir atıştırmalık işe yarar. Kabartma ve tabletlerin anlamını yerinde çözmek için profesyonel bir rehber eşliğinde gezmek, ören yerinden alacağınız verimi belirgin biçimde artırır.
Çorum'da Ne Yenir? Yöresel Lezzetler
Çorum gezisini tamamlayan bir başka durak, şehrin mutfağıdır. Çorum'un coğrafi işaretli lezzeti, odun ateşinde çifte kavrulan Çorum leblebisidir. Çarşıdaki geleneksel leblebicilerden tuzlu, karanfilli ve çikolata kaplı gibi pek çok çeşidi bulabilir, yol için pratik bir ikramlık olarak yanınıza alabilirsiniz. Leblebi, hem yerel bir lezzet hem de sık tercih edilen bir hediyelik olarak öne çıkar.
Ana yemek tarafında ise ince açılmış çok katlı yufkayla hazırlanan İskilip Dolması, bölgenin bilinen tabaklarından biridir ve genellikle davet yemeği olarak pişirilir. Bunun yanında Çorum mantısı da yörenin sevilen hamur işlerindendir. Antik kent gezisinin ardından şehir merkezinde bir yerel lokantada bu tatları denemek, Çorum rotasını lezzet tarafından da tamamlar.
Boğazkale ve Çorum'da Konaklama
Konaklama tercihinde iki ana seçenek öne çıkar. Boğazkale ilçe merkezinde, ören yerine yürüme ya da kısa araç mesafesinde küçük ölçekli oteller ve pansiyonlar bulunur; erken saatte, kalabalık oluşmadan ören yerine girmek isteyenler için bu yakınlık avantaj sağlar. Sabah serinliğinde geziye başlayıp öğleden önce büyük bölümü tamamlamak, hem ışık hem de konfor açısından iyi bir plandır.
İkinci seçenek, konaklama çeşitliliği daha geniş olan Çorum şehir merkezidir. Merkezde kalıp Hattuşa'ya günübirlik gitmek, akşamları şehir mutfağından ve olanaklarından yararlanmak isteyenler için uygundur. Ankara ya da Kapadokya rotasıyla birleştiren gezginler ise geceyi güzergah üzerindeki bir noktada geçirerek programı esnek tutabilir. Hangi seçeneği seçerseniz seçin, sezon yoğunluğunda konaklamayı önceden ayarlamak sürprizleri azaltır.
Hattuşa Gezi Rotası Önerisi
Zamanı sınırlı olanlar için Hattuşa ve Yazılıkaya yarım günde rahatça gezilebilir. Öneri bir rota şöyle olabilir: Aşağı Şehir ve Büyük Tapınak'tan başlayıp Yeşil Taş'ı gördükten sonra araçla yukarı sur hattına çıkın. Aslanlı Kapı ve Yerkapı Poterni'nde durup tüneli yürüyerek geçin, ardından Kral Kapısı'na uğrayın. Rotayı, merkeze yaklaşık 2 kilometre mesafedeki Yazılıkaya kabartmalarıyla tamamlayın.
Daha geniş bir program isteyenler, aynı güne Boğazköy Müzesi'ni ve yakındaki Alacahöyük'ü ekleyerek geziyi tam güne yayabilir. Ankara ya da Karadeniz rotasıyla birleştirenler için Hattuşa, iki durak arasında güçlü bir arkeoloji molası sunar. Rehberli ve ulaşımı planlanmış bir programla gezmek isteyenler, aşağıdaki tur seçeneklerini karşılaştırarak kendilerine uygun olanı belirleyebilir.
Sık Sorulan Sorular 6
Hattuşa (Boğazkale) nerede ve hangi ile bağlıdır?
Hattuşa, Çorum iline bağlı Boğazkale ilçesinde yer alır ve Çorum il merkezinin yaklaşık 82 kilometre güneybatısındadır. İlçenin eski adı Boğazköy olduğu için antik kent hem Hattuşa hem de Boğazköy olarak anılır. Ankara'ya uzaklığı yaklaşık 200 kilometredir.
Hattuşa ve Yazılıkaya'ya giriş ücretli mi, Müze Kart geçerli mi?
Evet, Hattuşa ören yeri ve Yazılıkaya Açık Hava Tapınağı girişleri ücretlidir. Alanlar Kültür ve Turizm Bakanlığı'na bağlı olduğu için Müze Kart geçerlidir. Kartınızla antik kenti, tünelleri ve kabartma alanlarını ek ücret ödemeden gezebilirsiniz.
Hattuşa yürüyerek mi gezilir, araçla girmek mümkün mü?
Ören yeri yaklaşık 2,5 kilometre çapında dağlık bir araziye yayıldığı için tamamını yürüyerek gezmek yorucudur. Bu nedenle belirlenmiş gezi rotası üzerinde şahsi araçla ilerlemeye ve otopark noktalarında durarak yapıları görmeye izin verilir. Tünel gibi bazı bölümler yürüyerek gezilir.
Çorum merkezden Hattuşa'ya (Boğazkale) ulaşım nasıl sağlanır?
Şahsi araçla Samsun-Ankara yönündeki karayolunu takip ederek Sungurlu üzerinden Boğazkale tabelalarını izleyerek ulaşabilirsiniz. Toplu taşımada ise Çorum otogarından Boğazkale ilçesine minibüs seferleri bulunur; sefer saatlerini önceden teyit etmek faydalıdır.
Çorum'da ne yenir, hangi yöresel ürünler meşhurdur?
Çorum'un coğrafi işaretli lezzeti, odun ateşinde çifte kavrulan Çorum leblebisidir ve çarşıdaki leblebicilerden farklı çeşitlerini bulabilirsiniz. Yemek olarak çok katlı yufkayla hazırlanan İskilip Dolması ve Çorum mantısı yörenin bilinen tatları arasındadır.
Hattuşa ve Alacahöyük aynı çevrede mi, birlikte gezilebilir mi?
Evet. Alacahöyük, Çorum'un Alaca ilçesinde yer alan ayrı bir arkeolojik alandır ve Hattuşa'ya aynı gün içinde görülebilecek mesafededir. Sfenksli Kapısı ve güneş kursu buluntularıyla bilinir; Hitit rotasını genişletmek isteyenler için uygun bir eklentidir.
